Κοινωνική ισότητα: το σοσιαλιστικό συμβόλαιο

Θα είμαι ειλικρινής: αντιμετωπίζω επιφυλακτικά (αν όχι καχύποπτα) όποιον μου συστήνεται ως αριστερός, χωρίς να δίνει στον εαυτό του έναν πιο εξειδικευμένο προσδιορισμό: κομμουνιστής, οικολόγος, δημοκρατικός σοσιαλιστής, αναρχικός, σοσιαλδημοκράτης και πάει λέγοντας. Αντιμετωπίζω επίσης επιφυλακτικά όποιον μου περιγράφει τι δεν είναι με διάφορα "αντί" και "κατά": αντικαπιταλιστής, αντινεοφιλελεύθερος, κατά της παγκοσμιοποίησης, του σταλινισμού κ.α.

Γιατί τόση επιφυλακτικότητα; Στην πρώτη περίπτωση ο (κατά κανόνα αγαπητός) συνομιλητής μου πάσχει από την "ασθένεια" της ιδεολογικής ασάφειας, ηθελημένης ή μη. Θέλει να είναι γενικά αριστερός, να τα έχει καλά με όλους και πάνω από όλα με τη συνείδησή του, που δεν θα άντεχε ποτέ να τον αποκαλέσουν κεντρώο (μην πω φιλελεύθερο), ακόμα και αν πράγματι δεν είναι. Η ιδεολογική ασάφεια είναι αυτή που προκαλεί και πολιτικό ευνουχισμό: χωρίς ιδεολογική κατεύθυνση οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, ακόμα και αν ακούγονται "γενικά αριστερές" εύκολα μπορούν να προκύψουν αντικρουόμενες, αλληλοαναιρούμενες και συνεπώς αναποτελεσματικές. Στην δεύτερη περίπτωση, οι διάφοροι ετεροπροσδιορισμοί, εκτός από ελλιπείς, μπορεί να φανούν και λίγο επικίνδυνοι: ένας ορθόδοξος νεοναζί μάλλον ενστερνίζεται όλα τα "αντί" και "κατά" που ανέφερα παραπάνω.

Η Δημοκρατική Αριστερά, από τα γεννοφάσκια της πριν περίπου ένα χρόνο, προσπάθησε να ξεκαθαρίσει το ιδεολογικό της προφίλ, προβάλλοντας ως βασική της αρχή τον δημοκρατικό σοσιαλισμό, δηλαδή την προώθηση του σοσιαλισμού μέσω διαδοχικών μεταρρυθμίσεων, με δημοκρατικά μέσα και με ευρεία αποδοχή από την κοινωνία. Αξίζει να σημειώσω ότι βασικός θεμελιωτής αυτού του ιδεολογικού ρεύματος στην Ελλάδα ήταν ο Λεωνίδας Κύρκος που μέχρι πριν λίγες μέρες ήταν κοντά μας. Όλα καλά ως εδώ, το μόνο που μένει είναι να συμφωνήσουμε τι σημαίνει σοσιαλισμός χωρίς να χρειάζεται να εντρυφήσουμε στον Μαρξ ή στον Κάουτσκυ.

Με τη δική μου αντίληψη, σοσιαλισμός είναι η επιδίωξη της Δίκαιης Κοινωνίας μέσω της κοινωνικής ισότητας. Κοινωνική ισότητα είναι η εξασφάλιση ίδιων συνθηκών διαβίωσης (εισόδημα, περιβάλλον, υπηρεσίες κ.α.) για όλους. Με λίγο πιο σύγχρονους (και δυστυχώς πιο περίπλοκους) όρους, κοινωνική ισότητα είναι η εξασφάλιση ίσων προϋποθέσεων ευτυχίας για κάθε πολίτη. Κατά συνέπεια, ένα σοσιαλιστικό κόμμα είναι καταρχήν ένα κίνημα κοινωνικής ισότητας. Οι περισσότερες από τις υπόλοιπες έννοιες που συναντά κανείς στα διάφορα σοσιαλιστικά προγράμματα, όπως η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής ή η δικτατορία της εργατικής τάξης είναι στην ουσία μέθοδοι, δημοκρατικές ή μη, πραγματοποίησης αυτού του κεντρικού στόχου. Η προσήλωση στην κοινωνική ισότητα είναι και η βασική διαφορά με τα άλλα πολιτικά ρεύματα (σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία, κοινωνικός φιλελευθερισμός) των οποίων το ιδεολογικό πλαίσιο στηρίζεται στην απλή νομική ισότητα και στην χρησιμοποίηση του κοινωνικού κράτους για να αμβλύνονται οι ανισότητες ή, όπως θα σημείωνε και κάποιος πιο καχύποπτος, για να εξασφαλίζεται η αναγκαία πειθαρχία των κατώτερων λαϊκών στρωμάτων. Αντίθετα, ένας σοσιαλιστής δεν πρέπει να στοχεύει στην προστασία των αδύναμων, αλλά να αγωνίζεται ώστε αυτοί να μην υπάρχουν.

Οικονομική ισότητα

Βασικό συστατικό της κοινωνικής ισότητας είναι φυσικά η οικονομική ισότητα. Δεν είναι δίκαιο να έχουμε όλοι το ίδιο εισόδημα χωρίς αυτό να συνδέεται με το πόσο εργαζόμαστε ή το πόσο προσφέρουμε, αλλά είναι δίκαιο να αμειβόμαστε με βάση την αξία του προϊόντος που παράγουμε μέσω της εργασίας μας. Αυτό δεν γίνεται και σήμερα; Δυστυχώς όχι και όχι μόνο γιατί οι εργοδότες δεν δέχονται να μοιραστούν τα κέρδη με τους εργαζόμενους (στη χώρα μας άλλωστε έχουμε μεγάλο ποσοστό αυτοαπασχολούμενων), αλλά γιατί η αγορά, όπως είναι διαμορφωμένη σήμερα, διακατέχεται από παντός είδους προνόμια. Προνόμιο είναι ό,τι παράγει πλούτο χωρίς να σχετίζεται με παραγωγική διαδικασία (π.χ. εκμετάλλευση ακίνητης περιουσίας ή κεφαλαίων), η εξασφάλιση μονοπωλίων κάθε είδους (αποκλειστικότητα στην παροχή προϊόντων και υπηρεσιών) και γενικά οποιαδήποτε στρέβλωση που λειτουργεί προς όφελος ορισμένης ομάδας συμφερόντων. Η οικονομική ισότητα επιβάλλει την άρση τέτοιων προνομίων.

Ας μην παρεξηγηθώ, δεν προτείνω την κατάργηση του δικαιώματος της περιουσίας και της εκμετάλλευσής της. Αυτό που θα μπορούσε να κάνει όμως μία σοσιαλιστική κυβέρνηση είναι π.χ. να φορολογήσει επιπλέον τις δραστηριότητες που δεν συνδέονται άμεσα με παραγωγικές διαδικασίες έτσι ώστε να τις αποθαρρύνει, και να άρει οποιεσδήποτε αποκλειστικότητες στην παροχή υπηρεσιών ή προϊόντων. Συνεπώς, για να αναφερθώ και σε ένα επίκαιρο ζήτημα, το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων που δεν σχετίζονται με κρίσιμους τομείς είναι πρωτίστως θέμα ισότητας. Η θετική επίπτωση που μπορεί να έχει σε έναν κλάδο είναι δευτερεύουσας σημασίας. Γενικότερα, η εφαρμογή της αρχής της οικονομικής ισότητας μπορεί να επιφέρει σειρά ριζικών μεταρρυθμίσεων στη λειτουργία της αγοράς, κάνοντάς την λιγότερο επιρρεπή σε αστάθειες και κρίσεις.

Είναι ρεαλιστικό να αγωνίζεται κανείς για ισότητα εν μέσω κρίσης; Θα έλεγα πως η κρίση κάνει την ανάγκη για ισότητα ακόμα πιο επιτακτική: στις καλές εποχές, όταν η πίτα είναι αρκετά μεγάλη ώστε όλοι να μπορούν πάρουν από τουλάχιστον ένα κομμάτι (άσχετα αν κάποιοι παίρνουν δεύτερο και τρίτο), δεν υπάρχει μεγάλο πρόβλημα και όλοι είναι λίγο ή πολύ ευχαριστημένοι. Στους δύσκολους καιρούς, όπως αυτοί που περνάμε, η ανάγκη για προσεκτική και δίκαιη μοιρασιά γίνεται πολύ πιο σημαντική.

Ραντεβού στη γωνία

Για καιρό σκεφτόμουν, παρατηρώντας τα θλιβερά γεγονότα που σχετίζονται με τη βία, ότι μία διαδήλωση κατά της βίας θα ήταν ο πρώτος λόγος που θα μπορούσε να με κατεβάσει στο δρόμο. Ε λοιπόν η ευκαιρία ήρθε. Μέσω του Facebook, διάβασα το μήνυμα-κάλεσμα μίας φίλης (το αναδημοσιεύω αυτούσιο παρακάτω) για μια τέτοια διαδήλωση σήμερα το απόγευμα στις 19.00 στο Σύνταγμα. Εμένα με έπεισε, οι σκέψεις της είναι και δικές μου. Ραντεβού εκεί!

Γιατι αυτη η συγκεντρωση? 

Γιατι χωρις ταμπελες και κομματα? 

Γιατι τοσο γρηγορα? 

Μηπως γινουμε γραφικοι? 

μηπως χρειαζεται και λιγη βια για να σωθουμε απο τους μεταναστες? 

Μηπως χρειαζεται η βια για να σωθουμε απο το μνημονιο και την κυβερνηση? 

Μηπως χρειζεται απο τα ΜΑΤ για να μην ξανακαει η Αθηνα? 

Μηπως χρειαζεται απο τους οργισμενους χουλιγκανς των γηπεδων για να προσεχει αλλη φορα ο διαιτητης και οι παραγοντες? 

Ολες οι μορφες βιας ιδιες ειναι? 

Θα εχει περιφρουρηση? 

Τι θα κερδισουμε? 

Θα ειμαστε λιγοι, πολλοι? 

Θα μας την πεσουν θερμοκεφαλοι? 

Θα μας θεωρησουν ψωνια χωρις πολιτικη αποψη και τοποθετηση? 

Μηπως φανουμε ηλιθιοι ρομαντικοι που αφησαμε τον καναπε για λιγο αλλα το βαθουλωμα απο τα οπισθια μας δεν θα προλαβει να τεντωσει? 

Τα ερωτηματα ειναι πολλα.Οκαθενας θετει τα δικα του .Καθε ενας εχει τις αποψεις του και ειναι σεβαστες.Εγω θα πω τη δικη μου-αν ενδιαφερει κανενα, δεν μεγαλοπιανομαι κιολας- και γιατι αυτη με οδηγησε χτες να προσπαθησω, οσο μπορουσα να εξασφαλισω συμμετοχη στη σημερινη εκδηλωση, προσκαλωντας κοσμο, γραφοντας και απατωντας σε οσους ρωτουσαν.Οι ανθρωποι ειμαστε ολοι δυνητικα βιαια οντα.Ειμαστε ολοι ικανοι για βιαιες πραξεις ειτε μεσα στην οικογενεια ειτε κατω απο την επιδραση της ψυχολογιας του οχλου ειτε οταν μας πνιγει το δικιο μας.Αυτο το θεμα ,οπως και το θεμα της εγκληματικης βιας η της βιας στο σχολειο η της βιας στα γηπεδα ,δεν θα το λυσουμε καθολου ευκολα.Ουτε δυστυχως επειδη θα μας δουν συγκεντρωμενους θα καμθει το φρονιμα των μπαχαλων, των χρυσαυγιτων, των χουλιγκανων ,των ΜΑΤατζηδων που κλωτσουν πεσμενους.Μια δηλωση θα ειναι για μενα αυτη η συγκεντρωση..ΟΧΙ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ..Δεν επικροτω, δεν δεν μου αρεσει, δεν μου ειναι ανεκτη η βια στο ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ. Δεν θελω να με σωσουν οι μπαχαλοι των διαδηλωσεων απο το μνημονιο.Θελω να μπορω να διαδηλωνω.Δεν θελω να με σωσουν οι χρυσαυγιτες απο τη βια στο κεντρο της Αθηνας.Θελω να μα σωσει η ευνομια και η αστυνομια..Δεν θελω να φοβαμαι να παω στο γηπεδο και να πρεπει να βλεπω τα ΜΑΤ παραταγμενα.Δεν θελω τα ΜΑΤ να χτυπανε αλυπητα και ανορθοδοξα οποιον πετυχουν στο διαβα τους.Δεν θελω οι αντεξουσιαστες να σκοτωνουν ειδικους φρουρους για να με σωσουν απο τον καπιταλισμο.Δεν θελω στο ονομα των δικων μου ανθρωπινων δικαιωματων να γινονται καποιοι αυτοκλητοι σωτηρες.Δεν θελω βρε αδελφε!Θελω να ξερουν οτι δεν επικροτω, δεν επιχαιρω, δεν λεω καλα κανετε, δωστε κι αλλες κλωτσιες, σκοτωστε μεταναστες γιατι ειναι πολλοι και καποιοι εγκληματιες, δειρτε τον πουστη τον διαιτητη,ναι, χαιρομαι το πνευμα μου μαζι σας.Θεωρηστε με λοιπον ηλιθια αλλα αυτο θελω να δηλωσω εγω.Το ιδιο ισχυει και για τη βια της κυβερνησης.Προσεξτε γιατι πολυ χρησιμοποιειτε το ονομα μας αλλα ειμαστε εδω και θα ξαναειμαστε και επειδη θελω να ειμαστε και δεν μπορω να αγνοουμαι πλεον, θα παω στη συγκεντρωση κι αν χρειαστει θα ξαναπαω.Οχι στο ονομα μας παιδια.Ειμαστε πολλοι που δεν επικροτουμε!

Αντικαταναλωτισμός

Μια σειρά από εύστοχα σχόλια από την Elizabeth Dore και τον John Weeks. Είναι σημαντικό όμως να επισημανθεί ότι η αντιμετώπιση των πολιτών που περιγράφεται δεν είναι αμερικανικό "προνόμιο", αλλά χαρακτηρίζει όλο το δυτικό κόσμο και ίσως όχι μόνο.

Θεωρία Παιγνίων

Σε μία από τις πρόσφατες τηλεοπτικές εμφανίσεις του ο κ. Βαρουφάκης, καθηγητής Οικονομικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ανέφερε (δεν θυμάμαι ακριβώς τη φράση) ότι "όποιος σήμερα σας μιλά με βεβαιότητα για τις αγορές, σας λέει ψέμματα". Και είναι βέβαια αλήθεια, η συμπεριφορά των αγορών σε περίοδο κρίσης, μέσα στο ανεξέλεγκτο σύστημα που λειτουργούν, είναι όσο προβλέψιμη είναι μία παρτίδα σκάκι, ή καλύτερα monopoly, με 100 ή και περισσότερους παίκτες. Η Θεωρία Παιγνίων μας λέει ότι η χάραξη στρατηγικής με σημαντική πιθανότητα επιτυχίας σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αδύνατη.

Συνεπώς, τα ερωτήματα του τύπου "Κάναμε καλά που μπήκαμε στο μνημόνιο ή μήπως έπρεπε να πτωχεύσουμε μία ώρα αρχύτερα;" ή "Είναι ωφέλιμο να κάνουμε αναδιάρθρωση τώρα;" είναι άσκοπα, και επομένως υποκριτικά, γιατί απλά δεν έχουν απάντηση. Και αυτό γιατί στην παρούσα φάση κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις εξελίξεις στις αγορές, ακόμα και όταν γίνεται λόγος για συνεννόηση μαζί τους. Η υπερβολή, ο πανικός και η απόλυτη νοοτροπία του τζογαδόρου που έχουν επικρατήσει σε αυτές (για την ακρίβεια έχουν θεσμοθετηθεί σε αυτές) δεν τις καθιστά αξιόπιστο συνομιλητή για την κατάρτιση σχεδίου εξόδου από την κρίση, ακόμα και αν μία ομαλή έξοδος θα ωφελούσε συνολικά και τις ίδιες.

Η κυβέρνηση το γνωρίζει αυτό και κατά την εκτίμησή μου αυτός είναι ο λόγος που έχει επιλέξει μια στρατηγική "πολιτικής εξόδου" από την κρίση, στηριζόμενη στους εταίρους μας στην Ευρωζώνη, που σε αυτήν την περίπτωση είναι μάλλον πιο προβλέψιμοι από τις αγορές, ακόμα και όταν συμπεριλάβουμε τα πιθανά εκλογικά αποτελέσματα στις χώρες αυτές τα χρόνια που έρχονται. Η κυβέρνηση συνεπώς θέλει να παραμείνει η Ελλάδα το "καλό παιδί" της τρόικας, έτσι ώστε να μπορεί να ζητήσει επιπλέον βοήθεια με κάποια μορφή όταν αυτό χρειαστεί. Για το λόγο αυτό, παρόλο που είναι φανερό ότι τα νούμερα δε βγαίνουν, θεωρεί ότι αυτή η στρατηγική ενέχει και το λιγότερο ρίσκο, ελπίζοντας σε μια μελλοντική τελική ευρωπαϊκή λύση.

Στο ίδιο μήκος κύματος και οι κυβερνήσεις του ευρώ. Είναι γεγονός ότι τον Μάρτη που πέρασε έκαναν πολύ λίγα για να εξευμενίσουν τις αγορές. Το ερώτημα "Αν έκαναν το Α ή το Β θα ηρεμούσαν οι αγορές;" παραπέμπεται μαζί με τα υπόλοιπα στην... Θεωρία Παιγνίων. Αντίθετα έκαναν τα ελάχιστα δυνατά για να μην καταρρεύσει ολοκληρωτικά η Ευρωζώνη, αφήνοντας τις τελικές αποφάσεις για αργότερα, σε χρονική στιγμή που ενδεχομένως οι αγορές να έχουν ηρεμήσει ή ακόμα και να έχουν ρυθμιστεί με κάποιο τρόπο. Μέχρι τότε θα πιέζουν τη χώρα μας να μειώσει όσο γίνεται περισσότερο το χρέος της (και εδώ μπαίνουν στο παιχνίδι οι αποκρατικοποιήσεις), διαφημίζοντας παράλληλα όσο καλύτερα μπορούν τις θυσίες του ελληνικού λαού στους φορολογουμένους τους, έτσι ώστε να έχουν τη συναίνεσή τους όταν έρθει η ώρα για ουσιαστικές αποφάσεις. Η πιο σημαντική επιτυχία της Ευρωζώνης σε αυτή τη φάση είναι το γεγονός ότι η Ισπανία δεν έχει μπει, τουλάχιστον για την ώρα, στο κάδρο των χρεοκοπημένων.

Τα ρίσκα αυτής της στρατηγικής είναι πολλά. Έτσι και αλλιώς ζούμε στην εποχή της αβεβαιότητας. Η καλή συνεργασία των κρατών της Ευρωζώνης δεν είναι δεδομένη, παρόλο που οι διαφωνίες μεταξύ επιτρόπων, κυβερνήσεων και άλλων παραγόντων της Ευρωζώνης έχουν περιοριστεί σημαντικά. Ούτε φυσικά είναι δεδομένη η εμπιστοσύνη προς την Ελλάδα, λόγω του βεβαρημένου παρελθόντος της. Τέλος, και αυτός είναι ο πιο σημαντικός κίνδυνος, υπάρχει και η πιθανότητα η αναρχία των αγορών να νικήσει την θέληση των ευρωπαϊκών οργάνων και κυβερνήσεων.

Ανάπτυξη ναι, αλλά πότε;

Τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα στο εσωτερικό για να επιταχύνει την έξοδο της από την οικονομική κρίση; Η εύκολη απάντηση είναι ανάπτυξη. Δυστυχώς, όπως είναι πλέον γνωστό, η χώρα μας εισήλθε στην κρίση έχοντας ένα σαθρό οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης (αλληλένδετο με ένα επίσης σαθρό κοινωνικοπολιτικό μοντέλο) το οποίο στηρίζονταν σε ένα ποσοστό της τάξης του 60 - 70% στην εγχώρια κατανάλωση, η οποία ενισχύονταν από τον υψηλό δανεισμό του κράτους. Η ελληνική επιχειρηματικότητα, ακόμα και ο τουρισμός, είχε επικεντρωθεί στην εσωτερική αγορά, με το εμπορικό ισοζύγιο να οδηγείται ταυτόχρονα σε κατάρρευση. Οι επιχειρήσεις που εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να αλλάξουν τις αγορές τους, όπως είναι τα εμπορικά καταστήματα και η οικοδομή, καθίστανται πλέον μη βιώσιμες. Το δανεικό χρήμα (από το κράτος μέσω των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων)  που τις στήριζε δεν μπορεί πλέον να υπάρξει.

Γιαυτό και η "οργή για τα λουκέτα" κυρίως από τα κόμματα της Δεξιάς είναι λαϊκισμός και υποκρισία. Για να υπάρξει ανάπτυξη στη χώρα μας θα πρέπει, ανάμεσα σε άλλα, να αναδιαρθρωθεί ο τουριστικός τομέας και να γίνει πραγματική επανάσταση στην γεωργία, ενώ ο τομέας της πράσινης οικονομίας θα πρέπει να δημιουργηθεί από το μηδέν. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις απαιτούν αρκετά χρόνια, πόσο μάλλον σε μια περίοδο που οι ελληνικές τράπεζες, μολυσμένες από τα ελληνικά κρατικά ομόλογα αλλά και τον αέρα της γενικές αβεβαιότητας, προσπαθούν να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Είναι όμως γεγονός ότι οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται σε αυτούς τους τομείς για να ξεκινήσει η, έστω και αργή, αναδιάρθρωση προχωρούν εν μέσω παλινωδιών και έλλειψης οργάνωσης.

Ένας τομέας όμως που θα μπορούσε σίγουρα να προχωρήσει με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς είναι η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, της εισφοροδιαφυγής και της παραοικονομίας. Όσον αφορά το πρώτο η κυβέρνηση ουσιαστικά ομολόγησε την παταγώδη αποτυχία της με την απόλυση του γενικού γραμματέα εσόδων κ. Γεωργακόπουλου, ενώ για την εισφοροδιαφυγή οι επιθεωρητές εργασίας ακόμη αντικρίζουν μια τραγική κατάσταση. Η κριτική που γίνεται στην κυβέρνηση, ενάμιση χρόνο μετά τις εκλογές είναι απολύτως ορθή.

Όπως όλα δείχνουν, η επιστροφή της οικονομίας στη σταθερότητα θα είναι μια υπόθεση που θα κρατήσει χρόνια. Το ελάχιστο που μπορεί να κάνει η κυβέρνηση είναι να προσπαθήσει να κρατήσει την κοινωνία ζωντανή αποτρέποντας την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της οικονομικής ανισότητας με την, χιλιοειπωμένη είναι αλήθεια, ισόποση κατανομή των βαρών. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε αυτόν τον τομέα γίνεται κριτική, έστω και επικοινωνιακά, και από τον κ. Στρος Κάν. Η διασφάλιση μίας ελάχιστης κοινωνικής συνοχής είναι όχι μόνο δίκαιη αλλά και η βασική προϋπόθεση για να έχει η κυβερνητική στρατηγική την παραμικρή πιθανότητα επιτυχίας.

Είμαστε εδώ...

Κάποιοι φίλοι ανάρτησαν στο Facebook ένα βίντεο σχετικά με τη λειτουργία του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος και τη σχέση (ή την ευθύνη) του για την οικονομική κρίση στη χώρα μας. Το βίντεο λέει αλήθειες. Είναι γνωστό ότι ιδιαίτερα από το 2000 και μετά η παγκόσμια αγορά λειτουργεί ανεξέλεγκτα και σε σαθρές βάσεις, εντείνοντας τις ανισότητες και την αδικία. Το να κατηγορούμε όμως το σύστημα για τη σημερινή μας κατάντια είναι τραγικό λάθος, γιατί δείχνει ότι δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, και επομένως δεν έχουμε ελπίδα να αλλάξουμε τα πράγματα. Και είναι λάθος απλά γιατί η οικονομική κρίση που βιώνουμε σήμερα είναι το αποτέλεσμα και όχι η αιτία μίας πολιτικής, κοινωνικής, ακόμα και πολιτισμικής κρίσης που πλήττει την κοινωνία μας εδώ και αρκετά χρόνια.

Για το λόγο αυτό, μόλις είδα το βίντεο έκανα το σχόλιο (με χειμαρρώδη τρόπο είναι αλήθεια) που ακολουθεί. Προκαταβολικά ζητώ συγγνώμη για το χαρακτηρισμό στο τέλος. Έχω εκφραστεί και από αυτό το ιστολόγιο υπέρ της μη-βίας, ακόμη και της λεκτικής.

• Πράγματι ο καπιταλισμός έχει τις κρίσεις στο αίμα του.
• Αν τα ρίξουμε όλα σε αυτόν όμως χάνουμε πολύ από το νόημα.
• Είμαστε εδώ γιατί η δημοκρατία μας λειτουργεί λανθασμένα.
• Είμαστε εδώ γιατί κρατάμε το σπίτι μας καθαρό χωρίς να μας νοιάζει τι γίνεται στο πεζοδρόμιο.
• Είμαστε εδώ γιατί προτιμάμε να πάρουμε το αυτοκίνητο αντί να πάμε με τα πόδια ή με το ποδήλατο.
• Είμαστε εδώ γιατί καβαλάμε τα πεζοδρόμια όπου περνάνε γονείς με καρότσια και ΑΜΕΑ.
• Είμαστε εδώ γιατί παίρνουμε τα περισσότερα αντιβιοτικά στην Ευρώπη.
• Είμαστε εδώ γιατί δεν διαμαρτυρόμαστε όταν μας κλέβουν, αντίθετα προσπαθούμε να κλέψουμε και εμείς. 
• Είμαστε εδώ γιατί η λέξη "κοινωνία" μας είναι άγνωστη. 
• Είμαστε εδώ γιατί νοιαζόμαστε για τους συγγενείς μας, αλλά όχι για τους συμπολίτες μας.
• Είμαστε εδώ γιατί νομίζουμε ότι ο κόσμος συνωμοτεί εναντίον μας.
• Είμαστε εδώ γιατί νομίζουμε ότι για τα πάντα φταίει το σύστημα και όχι εμείς.
• Είμαστε εδώ γιατί διαδηλώνουμε με βία, χωρίς να διαδηλώνουμε κατά της βίας.
• Είμαστε εδώ γιατί σωπαίνουμε για τα πάντα, όταν μας ταΐσουν δυο ψίχουλα (βλέπε αυξήσεις).
• Είμαστε εδώ γιατί στα γήπεδα βρίζουμε όσο πιο χυδαία μπορεί να βρίσει άνθρωπος. 
• Είμαστε εδώ γιατί προτιμάμε τα γαβγίσματα, παρά τα επιχειρήματα.
• Είμαστε εδώ γιατί οι πολιτικοί μας είναι καθρέφτες μας.
• Ο Μπους, ο Χίτλερ, ο Στρος Καν είναι όλοι τους καθίκια, άλλα έχουμε και εμείς το μερτικό μας.

Είναι γεγονός ότι η χώρα μας, πέρα από την εγκληματική λειτουργία της παγκόσμια αγοράς, υπήρξε αντικείμενο συνεχών παρεμβάσεων από το εξωτερικό (άλλοτε με πολέμους, άλλοτε με ξενόφερτους ηγέτες, και άλλοτε με χούντες), που εμπόδισαν την ωρίμανση και την εξέλιξη του πολιτικού μας συστήματος. Το να τα ρίχνουμε για ακόμη μια φορά στους άλλους είναι μεν δελεαστικό, αλλά λάθος. Οι πραγματικές αιτίες της κρίσης δεν είναι οικονομικές. Το να ψάξουμε να τις βρούμε είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την έξοδο από την κρίση.

Υπάρχουν αδιέξοδα στη δημοκρατία;

Παρόλο που οι ιστορικοί παραλληλισμοί είναι παρακινδυνευμένοι, δεν μπορεί κανείς να παραγνωρίσει τις ομοιότητες της σημερινής ιστορικής συγκυρίας με αυτήν του Μεσοπολέμου, δηλαδή του χρονικού διαστήματος μεταξύ των δύο μεγάλων πολέμων του προηγούμενου αιώνα. Περίπου δώδεκα χρόνια μετά το θρίαμβο της δημοκρατίας κατά το τέλος του πρώτου πολέμου το 1918 τα πάντα είχαν αλλάξει στην Ευρώπη. Η δημοκρατία βρισκόταν υπό αμφισβήτηση, το πολιτικό "παιχνίδι" παίζονταν στη Δεξιά, και τα συστήματα εξουσίας επιδίδονταν σε έναν αγώνα περιθωριοποίησης των κομμουνιστών και άλλων αριστερών σε χώρες όπου η παρουσία τους ήταν αισθητή.

Η χαριστική βολή δόθηκε από την αδυναμία των συστημάτων αυτών να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 1929. Τα δημοκρατικά συστήματα κατηγορήθηκαν για υπερβολικό εναγκαλισμό με το καπιταλιστικό σύστημα, για έλλειψη αποφασιστικότητας εν μέσω κρίσης και για διαφθορά. Το αποτέλεσμα ήταν, στο τέλος της δεκαετίας του 30, η εγκατάσταση ολοκληρωτικών καθεστώτων στις περισσότερες από της χώρες της Ευρώπης. Η δημοκρατία είχε πεθάνει μετά από μόλις 20 χρόνια ζωής και χρειάστηκε ένας χωρίς προηγούμενο καταστροφικός πόλεμος για να ξαναγεννηθεί. Εδώ το αξιοσημείωτο είναι ότι η κρίση του καπιταλισμού δεν οδήγησε τους λαούς της Ευρώπης προς την Αριστερά όπως ίσως θα περίμενε κανείς, αλλά προς την άκρα Δεξιά.

Το παραπάνω αποτελεί ιστορικό προηγούμενο που υποδεικνύει το τι μπορεί να συμβεί στην Ευρώπη αν οι δημοκρατίες της αποτύχουν να ξεπεράσουν την κρίση. Ήδη το πολιτικό κέντρο βάρους έχει μετατοπισθεί σαφώς προς τα Δεξιά, με κόμματα της άκρας Δεξιάς να παίρνουν σημαντικά ποσοστά στις εκλογές, ενώ σε διάφορες χώρες όπως στο Βέλγιο και στη Γαλλία παίρνονται ύποπτων προθέσεων μέτρα περιορισμού της πολιτιστικής και θρησκευτικής έκφρασης των μεταναστών, κυρίως των μουσουλμάνων, με διάφορες αστείες προφάσεις όπως τα διακαιώματα των γυναικών ή η ασφάλεια. Η ευρωπαϊκή Αριστερά βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια σε βαθιά κρίση, ανήμπορη να πείσει για την ορθότητα των επιχειρημάτων της (η κρίση της Αριστεράς είναι αρκετά σύνθετη και θα επιχειρήσω αν την σχολιάσω σε άλλη ανάρτηση).

Παρόλο που οι περισσότερες Ευρωπαϊκές δημοκρατίες φαίνεται να ξεπερνούν το πρώτο κύμα της κρίσης, είναι βέβαιο ότι αυτή θα συνεχιστεί, καθώς οι "τεκτονικές πλάκες του καπιταλισμού" κινούνται προς την Ανατολή. Το μεγάλο στοίχημα είναι επομένως εάν θα καταφέρουν να ανακαλύψουν ξανά τον εαυτό τους, ώστε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.

Στη μνήμη του Αλέξη

Σε παλιότερη ανάρτηση είχα εκφράσει εύλογες υποψίες για την πορεία της δίκης Κορκονέα-Σαραλιώτη, η οποία έληξε τη Δευτέρα με καταδίκη των δύο κατηγορουμένων. Πάντα μου δημιουργούσε φιλοσοφικό προβληματισμό για το αν η δικαιοσύνη και η κοινωνία έχει το δικαίωμα να κρίνει και να τιμωρεί και ακόμα και τώρα θα δίσταζα να χαρακτηρίσω τον δράστες ως δολοφόνους. Ο τρόπος όμως που υπερασπίστηκαν τους εαυτούς τους τους ντροπιάζει. Ενώ, όπως έδειξε και το δικαστήριο, επρόκειτο για μια εν ψυχρώ δολοφονία, εκείνοι επέλεξαν να "ξεγλιστρήσουν" προσπαθώντας να διαστρεβλώσουν τα γεγονότα και λέγοντας ψέμματα.

Σήμερα διαβάζω στο Βήμα της Κυριακής τη συνέντευξη της μητέρας του παιδιού. Έχει κάθε δίκιο να τους θεωρεί βέβηλους γιατί η υπερασπιστική τους γραμμή στηρίχτηκε σε μεγάλο βαθμό στην προσπάθειά τους να αποδείξουν λίγο-πολύ ότι ο μικρός ήταν αρχιτρομοκράτης και για το λόγο αυτό πήγαινε γυρεύοντας.

Στην ίδια συνέντευξη αναφέρεται κάτι πολύ ενδιαφέρον: η ανακήρυξη της μαύρης επετείου ως ημέρας κατά της βίας. Πιστεύω ότι μια τέτοια επέτειος ενάντια σε κάθε μορφή βίας, είτε αυτή προέρχεται από το κράτος είτε όχι, είναι χρήσιμη. Όχι μόνο στη μνήμη του Αλέξη και όλων όσων χάνονται άδικα στο δρόμο, αλλά και για να δείξουμε ότι ως κοινωνία  βάζουμε ακόμα τη συνεννόηση πάνω από τη βία και την αλληλεγγύη πάνω από τη διχόνοια.