Θεωρία Παιγνίων

Σε μία από τις πρόσφατες τηλεοπτικές εμφανίσεις του ο κ. Βαρουφάκης, καθηγητής Οικονομικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ανέφερε (δεν θυμάμαι ακριβώς τη φράση) ότι "όποιος σήμερα σας μιλά με βεβαιότητα για τις αγορές, σας λέει ψέμματα". Και είναι βέβαια αλήθεια, η συμπεριφορά των αγορών σε περίοδο κρίσης, μέσα στο ανεξέλεγκτο σύστημα που λειτουργούν, είναι όσο προβλέψιμη είναι μία παρτίδα σκάκι, ή καλύτερα monopoly, με 100 ή και περισσότερους παίκτες. Η Θεωρία Παιγνίων μας λέει ότι η χάραξη στρατηγικής με σημαντική πιθανότητα επιτυχίας σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αδύνατη.

Συνεπώς, τα ερωτήματα του τύπου "Κάναμε καλά που μπήκαμε στο μνημόνιο ή μήπως έπρεπε να πτωχεύσουμε μία ώρα αρχύτερα;" ή "Είναι ωφέλιμο να κάνουμε αναδιάρθρωση τώρα;" είναι άσκοπα, και επομένως υποκριτικά, γιατί απλά δεν έχουν απάντηση. Και αυτό γιατί στην παρούσα φάση κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις εξελίξεις στις αγορές, ακόμα και όταν γίνεται λόγος για συνεννόηση μαζί τους. Η υπερβολή, ο πανικός και η απόλυτη νοοτροπία του τζογαδόρου που έχουν επικρατήσει σε αυτές (για την ακρίβεια έχουν θεσμοθετηθεί σε αυτές) δεν τις καθιστά αξιόπιστο συνομιλητή για την κατάρτιση σχεδίου εξόδου από την κρίση, ακόμα και αν μία ομαλή έξοδος θα ωφελούσε συνολικά και τις ίδιες.

Η κυβέρνηση το γνωρίζει αυτό και κατά την εκτίμησή μου αυτός είναι ο λόγος που έχει επιλέξει μια στρατηγική "πολιτικής εξόδου" από την κρίση, στηριζόμενη στους εταίρους μας στην Ευρωζώνη, που σε αυτήν την περίπτωση είναι μάλλον πιο προβλέψιμοι από τις αγορές, ακόμα και όταν συμπεριλάβουμε τα πιθανά εκλογικά αποτελέσματα στις χώρες αυτές τα χρόνια που έρχονται. Η κυβέρνηση συνεπώς θέλει να παραμείνει η Ελλάδα το "καλό παιδί" της τρόικας, έτσι ώστε να μπορεί να ζητήσει επιπλέον βοήθεια με κάποια μορφή όταν αυτό χρειαστεί. Για το λόγο αυτό, παρόλο που είναι φανερό ότι τα νούμερα δε βγαίνουν, θεωρεί ότι αυτή η στρατηγική ενέχει και το λιγότερο ρίσκο, ελπίζοντας σε μια μελλοντική τελική ευρωπαϊκή λύση.

Στο ίδιο μήκος κύματος και οι κυβερνήσεις του ευρώ. Είναι γεγονός ότι τον Μάρτη που πέρασε έκαναν πολύ λίγα για να εξευμενίσουν τις αγορές. Το ερώτημα "Αν έκαναν το Α ή το Β θα ηρεμούσαν οι αγορές;" παραπέμπεται μαζί με τα υπόλοιπα στην... Θεωρία Παιγνίων. Αντίθετα έκαναν τα ελάχιστα δυνατά για να μην καταρρεύσει ολοκληρωτικά η Ευρωζώνη, αφήνοντας τις τελικές αποφάσεις για αργότερα, σε χρονική στιγμή που ενδεχομένως οι αγορές να έχουν ηρεμήσει ή ακόμα και να έχουν ρυθμιστεί με κάποιο τρόπο. Μέχρι τότε θα πιέζουν τη χώρα μας να μειώσει όσο γίνεται περισσότερο το χρέος της (και εδώ μπαίνουν στο παιχνίδι οι αποκρατικοποιήσεις), διαφημίζοντας παράλληλα όσο καλύτερα μπορούν τις θυσίες του ελληνικού λαού στους φορολογουμένους τους, έτσι ώστε να έχουν τη συναίνεσή τους όταν έρθει η ώρα για ουσιαστικές αποφάσεις. Η πιο σημαντική επιτυχία της Ευρωζώνης σε αυτή τη φάση είναι το γεγονός ότι η Ισπανία δεν έχει μπει, τουλάχιστον για την ώρα, στο κάδρο των χρεοκοπημένων.

Τα ρίσκα αυτής της στρατηγικής είναι πολλά. Έτσι και αλλιώς ζούμε στην εποχή της αβεβαιότητας. Η καλή συνεργασία των κρατών της Ευρωζώνης δεν είναι δεδομένη, παρόλο που οι διαφωνίες μεταξύ επιτρόπων, κυβερνήσεων και άλλων παραγόντων της Ευρωζώνης έχουν περιοριστεί σημαντικά. Ούτε φυσικά είναι δεδομένη η εμπιστοσύνη προς την Ελλάδα, λόγω του βεβαρημένου παρελθόντος της. Τέλος, και αυτός είναι ο πιο σημαντικός κίνδυνος, υπάρχει και η πιθανότητα η αναρχία των αγορών να νικήσει την θέληση των ευρωπαϊκών οργάνων και κυβερνήσεων.

Ανάπτυξη ναι, αλλά πότε;

Τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα στο εσωτερικό για να επιταχύνει την έξοδο της από την οικονομική κρίση; Η εύκολη απάντηση είναι ανάπτυξη. Δυστυχώς, όπως είναι πλέον γνωστό, η χώρα μας εισήλθε στην κρίση έχοντας ένα σαθρό οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης (αλληλένδετο με ένα επίσης σαθρό κοινωνικοπολιτικό μοντέλο) το οποίο στηρίζονταν σε ένα ποσοστό της τάξης του 60 - 70% στην εγχώρια κατανάλωση, η οποία ενισχύονταν από τον υψηλό δανεισμό του κράτους. Η ελληνική επιχειρηματικότητα, ακόμα και ο τουρισμός, είχε επικεντρωθεί στην εσωτερική αγορά, με το εμπορικό ισοζύγιο να οδηγείται ταυτόχρονα σε κατάρρευση. Οι επιχειρήσεις που εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να αλλάξουν τις αγορές τους, όπως είναι τα εμπορικά καταστήματα και η οικοδομή, καθίστανται πλέον μη βιώσιμες. Το δανεικό χρήμα (από το κράτος μέσω των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων)  που τις στήριζε δεν μπορεί πλέον να υπάρξει.

Γιαυτό και η "οργή για τα λουκέτα" κυρίως από τα κόμματα της Δεξιάς είναι λαϊκισμός και υποκρισία. Για να υπάρξει ανάπτυξη στη χώρα μας θα πρέπει, ανάμεσα σε άλλα, να αναδιαρθρωθεί ο τουριστικός τομέας και να γίνει πραγματική επανάσταση στην γεωργία, ενώ ο τομέας της πράσινης οικονομίας θα πρέπει να δημιουργηθεί από το μηδέν. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις απαιτούν αρκετά χρόνια, πόσο μάλλον σε μια περίοδο που οι ελληνικές τράπεζες, μολυσμένες από τα ελληνικά κρατικά ομόλογα αλλά και τον αέρα της γενικές αβεβαιότητας, προσπαθούν να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Είναι όμως γεγονός ότι οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται σε αυτούς τους τομείς για να ξεκινήσει η, έστω και αργή, αναδιάρθρωση προχωρούν εν μέσω παλινωδιών και έλλειψης οργάνωσης.

Ένας τομέας όμως που θα μπορούσε σίγουρα να προχωρήσει με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς είναι η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, της εισφοροδιαφυγής και της παραοικονομίας. Όσον αφορά το πρώτο η κυβέρνηση ουσιαστικά ομολόγησε την παταγώδη αποτυχία της με την απόλυση του γενικού γραμματέα εσόδων κ. Γεωργακόπουλου, ενώ για την εισφοροδιαφυγή οι επιθεωρητές εργασίας ακόμη αντικρίζουν μια τραγική κατάσταση. Η κριτική που γίνεται στην κυβέρνηση, ενάμιση χρόνο μετά τις εκλογές είναι απολύτως ορθή.

Όπως όλα δείχνουν, η επιστροφή της οικονομίας στη σταθερότητα θα είναι μια υπόθεση που θα κρατήσει χρόνια. Το ελάχιστο που μπορεί να κάνει η κυβέρνηση είναι να προσπαθήσει να κρατήσει την κοινωνία ζωντανή αποτρέποντας την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της οικονομικής ανισότητας με την, χιλιοειπωμένη είναι αλήθεια, ισόποση κατανομή των βαρών. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε αυτόν τον τομέα γίνεται κριτική, έστω και επικοινωνιακά, και από τον κ. Στρος Κάν. Η διασφάλιση μίας ελάχιστης κοινωνικής συνοχής είναι όχι μόνο δίκαιη αλλά και η βασική προϋπόθεση για να έχει η κυβερνητική στρατηγική την παραμικρή πιθανότητα επιτυχίας.

Είμαστε εδώ...

Κάποιοι φίλοι ανάρτησαν στο Facebook ένα βίντεο σχετικά με τη λειτουργία του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος και τη σχέση (ή την ευθύνη) του για την οικονομική κρίση στη χώρα μας. Το βίντεο λέει αλήθειες. Είναι γνωστό ότι ιδιαίτερα από το 2000 και μετά η παγκόσμια αγορά λειτουργεί ανεξέλεγκτα και σε σαθρές βάσεις, εντείνοντας τις ανισότητες και την αδικία. Το να κατηγορούμε όμως το σύστημα για τη σημερινή μας κατάντια είναι τραγικό λάθος, γιατί δείχνει ότι δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, και επομένως δεν έχουμε ελπίδα να αλλάξουμε τα πράγματα. Και είναι λάθος απλά γιατί η οικονομική κρίση που βιώνουμε σήμερα είναι το αποτέλεσμα και όχι η αιτία μίας πολιτικής, κοινωνικής, ακόμα και πολιτισμικής κρίσης που πλήττει την κοινωνία μας εδώ και αρκετά χρόνια.

Για το λόγο αυτό, μόλις είδα το βίντεο έκανα το σχόλιο (με χειμαρρώδη τρόπο είναι αλήθεια) που ακολουθεί. Προκαταβολικά ζητώ συγγνώμη για το χαρακτηρισμό στο τέλος. Έχω εκφραστεί και από αυτό το ιστολόγιο υπέρ της μη-βίας, ακόμη και της λεκτικής.

• Πράγματι ο καπιταλισμός έχει τις κρίσεις στο αίμα του.
• Αν τα ρίξουμε όλα σε αυτόν όμως χάνουμε πολύ από το νόημα.
• Είμαστε εδώ γιατί η δημοκρατία μας λειτουργεί λανθασμένα.
• Είμαστε εδώ γιατί κρατάμε το σπίτι μας καθαρό χωρίς να μας νοιάζει τι γίνεται στο πεζοδρόμιο.
• Είμαστε εδώ γιατί προτιμάμε να πάρουμε το αυτοκίνητο αντί να πάμε με τα πόδια ή με το ποδήλατο.
• Είμαστε εδώ γιατί καβαλάμε τα πεζοδρόμια όπου περνάνε γονείς με καρότσια και ΑΜΕΑ.
• Είμαστε εδώ γιατί παίρνουμε τα περισσότερα αντιβιοτικά στην Ευρώπη.
• Είμαστε εδώ γιατί δεν διαμαρτυρόμαστε όταν μας κλέβουν, αντίθετα προσπαθούμε να κλέψουμε και εμείς. 
• Είμαστε εδώ γιατί η λέξη "κοινωνία" μας είναι άγνωστη. 
• Είμαστε εδώ γιατί νοιαζόμαστε για τους συγγενείς μας, αλλά όχι για τους συμπολίτες μας.
• Είμαστε εδώ γιατί νομίζουμε ότι ο κόσμος συνωμοτεί εναντίον μας.
• Είμαστε εδώ γιατί νομίζουμε ότι για τα πάντα φταίει το σύστημα και όχι εμείς.
• Είμαστε εδώ γιατί διαδηλώνουμε με βία, χωρίς να διαδηλώνουμε κατά της βίας.
• Είμαστε εδώ γιατί σωπαίνουμε για τα πάντα, όταν μας ταΐσουν δυο ψίχουλα (βλέπε αυξήσεις).
• Είμαστε εδώ γιατί στα γήπεδα βρίζουμε όσο πιο χυδαία μπορεί να βρίσει άνθρωπος. 
• Είμαστε εδώ γιατί προτιμάμε τα γαβγίσματα, παρά τα επιχειρήματα.
• Είμαστε εδώ γιατί οι πολιτικοί μας είναι καθρέφτες μας.
• Ο Μπους, ο Χίτλερ, ο Στρος Καν είναι όλοι τους καθίκια, άλλα έχουμε και εμείς το μερτικό μας.

Είναι γεγονός ότι η χώρα μας, πέρα από την εγκληματική λειτουργία της παγκόσμια αγοράς, υπήρξε αντικείμενο συνεχών παρεμβάσεων από το εξωτερικό (άλλοτε με πολέμους, άλλοτε με ξενόφερτους ηγέτες, και άλλοτε με χούντες), που εμπόδισαν την ωρίμανση και την εξέλιξη του πολιτικού μας συστήματος. Το να τα ρίχνουμε για ακόμη μια φορά στους άλλους είναι μεν δελεαστικό, αλλά λάθος. Οι πραγματικές αιτίες της κρίσης δεν είναι οικονομικές. Το να ψάξουμε να τις βρούμε είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την έξοδο από την κρίση.

Υπάρχουν αδιέξοδα στη δημοκρατία;

Παρόλο που οι ιστορικοί παραλληλισμοί είναι παρακινδυνευμένοι, δεν μπορεί κανείς να παραγνωρίσει τις ομοιότητες της σημερινής ιστορικής συγκυρίας με αυτήν του Μεσοπολέμου, δηλαδή του χρονικού διαστήματος μεταξύ των δύο μεγάλων πολέμων του προηγούμενου αιώνα. Περίπου δώδεκα χρόνια μετά το θρίαμβο της δημοκρατίας κατά το τέλος του πρώτου πολέμου το 1918 τα πάντα είχαν αλλάξει στην Ευρώπη. Η δημοκρατία βρισκόταν υπό αμφισβήτηση, το πολιτικό "παιχνίδι" παίζονταν στη Δεξιά, και τα συστήματα εξουσίας επιδίδονταν σε έναν αγώνα περιθωριοποίησης των κομμουνιστών και άλλων αριστερών σε χώρες όπου η παρουσία τους ήταν αισθητή.

Η χαριστική βολή δόθηκε από την αδυναμία των συστημάτων αυτών να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 1929. Τα δημοκρατικά συστήματα κατηγορήθηκαν για υπερβολικό εναγκαλισμό με το καπιταλιστικό σύστημα, για έλλειψη αποφασιστικότητας εν μέσω κρίσης και για διαφθορά. Το αποτέλεσμα ήταν, στο τέλος της δεκαετίας του 30, η εγκατάσταση ολοκληρωτικών καθεστώτων στις περισσότερες από της χώρες της Ευρώπης. Η δημοκρατία είχε πεθάνει μετά από μόλις 20 χρόνια ζωής και χρειάστηκε ένας χωρίς προηγούμενο καταστροφικός πόλεμος για να ξαναγεννηθεί. Εδώ το αξιοσημείωτο είναι ότι η κρίση του καπιταλισμού δεν οδήγησε τους λαούς της Ευρώπης προς την Αριστερά όπως ίσως θα περίμενε κανείς, αλλά προς την άκρα Δεξιά.

Το παραπάνω αποτελεί ιστορικό προηγούμενο που υποδεικνύει το τι μπορεί να συμβεί στην Ευρώπη αν οι δημοκρατίες της αποτύχουν να ξεπεράσουν την κρίση. Ήδη το πολιτικό κέντρο βάρους έχει μετατοπισθεί σαφώς προς τα Δεξιά, με κόμματα της άκρας Δεξιάς να παίρνουν σημαντικά ποσοστά στις εκλογές, ενώ σε διάφορες χώρες όπως στο Βέλγιο και στη Γαλλία παίρνονται ύποπτων προθέσεων μέτρα περιορισμού της πολιτιστικής και θρησκευτικής έκφρασης των μεταναστών, κυρίως των μουσουλμάνων, με διάφορες αστείες προφάσεις όπως τα διακαιώματα των γυναικών ή η ασφάλεια. Η ευρωπαϊκή Αριστερά βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια σε βαθιά κρίση, ανήμπορη να πείσει για την ορθότητα των επιχειρημάτων της (η κρίση της Αριστεράς είναι αρκετά σύνθετη και θα επιχειρήσω αν την σχολιάσω σε άλλη ανάρτηση).

Παρόλο που οι περισσότερες Ευρωπαϊκές δημοκρατίες φαίνεται να ξεπερνούν το πρώτο κύμα της κρίσης, είναι βέβαιο ότι αυτή θα συνεχιστεί, καθώς οι "τεκτονικές πλάκες του καπιταλισμού" κινούνται προς την Ανατολή. Το μεγάλο στοίχημα είναι επομένως εάν θα καταφέρουν να ανακαλύψουν ξανά τον εαυτό τους, ώστε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα.

Στη μνήμη του Αλέξη

Σε παλιότερη ανάρτηση είχα εκφράσει εύλογες υποψίες για την πορεία της δίκης Κορκονέα-Σαραλιώτη, η οποία έληξε τη Δευτέρα με καταδίκη των δύο κατηγορουμένων. Πάντα μου δημιουργούσε φιλοσοφικό προβληματισμό για το αν η δικαιοσύνη και η κοινωνία έχει το δικαίωμα να κρίνει και να τιμωρεί και ακόμα και τώρα θα δίσταζα να χαρακτηρίσω τον δράστες ως δολοφόνους. Ο τρόπος όμως που υπερασπίστηκαν τους εαυτούς τους τους ντροπιάζει. Ενώ, όπως έδειξε και το δικαστήριο, επρόκειτο για μια εν ψυχρώ δολοφονία, εκείνοι επέλεξαν να "ξεγλιστρήσουν" προσπαθώντας να διαστρεβλώσουν τα γεγονότα και λέγοντας ψέμματα.

Σήμερα διαβάζω στο Βήμα της Κυριακής τη συνέντευξη της μητέρας του παιδιού. Έχει κάθε δίκιο να τους θεωρεί βέβηλους γιατί η υπερασπιστική τους γραμμή στηρίχτηκε σε μεγάλο βαθμό στην προσπάθειά τους να αποδείξουν λίγο-πολύ ότι ο μικρός ήταν αρχιτρομοκράτης και για το λόγο αυτό πήγαινε γυρεύοντας.

Στην ίδια συνέντευξη αναφέρεται κάτι πολύ ενδιαφέρον: η ανακήρυξη της μαύρης επετείου ως ημέρας κατά της βίας. Πιστεύω ότι μια τέτοια επέτειος ενάντια σε κάθε μορφή βίας, είτε αυτή προέρχεται από το κράτος είτε όχι, είναι χρήσιμη. Όχι μόνο στη μνήμη του Αλέξη και όλων όσων χάνονται άδικα στο δρόμο, αλλά και για να δείξουμε ότι ως κοινωνία  βάζουμε ακόμα τη συνεννόηση πάνω από τη βία και την αλληλεγγύη πάνω από τη διχόνοια.

Αυτοκριτική

Παραθέτω ένα απόσπασμα από την ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας, κ. Κάρολου Παπούλια στα πλαίσια της 36ης επετείου για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα μας.

Παρά τη διεθνή συγκυρία, αν είμαστε ειλικρινείς, θα αναγνωρίσουμε ότι η ευθύνη για την ελληνική παρακμή βαραίνει κυρίως την πολιτική τάξη, που έχει την υποχρέωση να καθοδηγεί τις εξελίξεις. Η αποδοκιμασία που δέχεται σήμερα το πολιτικό σύστημα είναι πολλές φορές ακατέργαστη μέσα στη γενίκευσή της, είναι όμως - στον πυρήνα της - δίκαιη.

Σημαντική αυτοκριτική, ιδιαίτερα όσον αφορά την περίσταση, από τα πιο αρμόδια χείλη.

Αυλαία

Πέρασε καιρός από την τελευταία ανάρτηση σχετικά με την οικονομία και η αλήθεια είναι πως δεν έβρισκα να κάνω κάποιο χρήσιμο σχόλιο σχετικά με τις εξελίξεις. Η κυβέρνηση έκανε μια τελευταία προσπάθεια να μείνουμε στις αγορές χωρίς να καταφέρει να πείσει τους δανειστές μας, οι οποίοι όμως από ό,τι φαίνεται είχαν προδιαγράψει ότι η Ελλάδα δεν είχε δυνατότητα να φέρει ισορροπία στα δημοσιονομικά της χωρίς εξωτερική βοήθεια και έκριναν ότι είναι προς το συμφέρον τους να οδηγήσουν την Ελλάδα εκτός αγορών. Έτσι φτάσαμε σήμερα στην οριστική έγκριση του πακέτου στήριξης προς τη χώρα μας. Η μόνη -πολύ σημαντική βεβαίως- διαφορά σε σχέση με όσα είχα γράψει το Μάρτιο είναι ότι στο πακέτο αυτό συμμετέχει και το ΔΝΤ, εξαιτίας της άκαμπτης στάσης της Γερμανίας.

Η κρίση που περνάει η χώρα μας εδώ και χρόνια όμως δεν είναι μόνο οικονομική. Το σημερινό πρωτοσέλιδο της "Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας" είναι "Πολιτική Χρεοκοπία", με μικρά άρθρα όλων των πολιτικών αρχηγών και των εκπροσώπων των κοινωνικών τάξεων. Για τα αίτια της κρίσης ο κ. Παπανδρέου θεωρεί ότι είναι η πανταχού παρούσα διαφθορά και οι πελατειακές σχέσεις, ο κ. Σαμαράς προσθέτει το κακό οικονομικό μοντέλο, ο κ. Καρατζαφέρης κατηγορεί τους συνδικαλιστές για τις υπέρμετρες διεκδικήσεις τους ενώ η κ. Παπαρήγα επαναλαμβάνει ότι αιτία είναι ο καπιταλισμός, ο οποίος έχει τις κρίσεις γραμμένες στο γονίδιό του. Όλοι συμφωνούν λίγο πολύ ότι η αυλαία του πολιτικού κύκλου της μεταπολίτευσης έχει πέσει. Θα έλεγα πως όλοι τους έχουν δίκαιο. Ελπίζω όμως να αντιλαμβάνονται ότι οι ίδιοι και τα κόμματά τους είναι πρωταγωνιστές σε μια παράσταση που, όπως υποστηρίζουν, οδεύει προς το τέλος.

Είναι φυσικά δύσκολο να προβλέψει κανείς αν θα μπορέσουν οι σημερινές πολιτικές δυνάμεις να οδηγήσουν τη χώρα στη νέα, δύσκολη εποχή. Η δική μου εκτίμηση είναι ότι αυτό θα είναι εξαιρετικά δύσκολο, ιδίως για τα δύο κόμματα εξουσίας, τα οποία εδώ και χρόνια μαστίζονται από εσωτερικές αντιθέσεις οι οποίες σίγουρα θα οξυνθούν, με τις πρώτες ρωγμές να φαίνονται ήδη από τη διαδικασία επικύρωσης του νομοσχεδίου για την οικονομική βοήθεια. Είναι εξάλλου χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το κυβερνών κόμμα επέλεξε, με κοινοβουλευτικά πραξικοπηματικό τρόπο, να μην χρειάζονται τα νέα μέτρα επικύρωση από τη Βουλή, όχι γιατί φοβόταν την αντίδραση της αντιπολίτευσης, αλλά τη δική του διάσπαση.

Αυτή η συνύπαρξη αντίρροπων δυνάμεων αποτέλεσε και τη βασική αιτία της αδυναμίας των δύο κομμάτων να αναδείξουν ικανά στελέχη, ακόμα και προέδρους. Δεν είναι τυχαίο ότι λόγω της αποτυχίας τους να βρουν προσωπικότητες που θα μπορούσαν να κρατήσουν τις παρατάξεις τους ενωμένες στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης ιδεολογικής κατεύθυνσης, επέλεξαν ανθρώπους που βασικό τους προτέρημα είναι ότι συνοδεύονταν από ένα "βαρύ" πολιτικό όνομα, που παρέπεμπε στον ιδρυτή του κάθε κόμματος και στις "ένδοξες μέρες" του - μακρινού - παρελθόντος. Η αδυναμία αυτή είναι πολύ σημαντική, διότι έχει άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα των προσώπων που καταλαμβάνουν καίριες πολιτικές θέσεις, κομματικές ή μη, και συνεπώς στην ποιότητα του πολιτικού συστήματος γενικότερα.

Η αναζήτηση ευθυνών για την παρούσα κατάσταση είναι μία ακόμα μεγάλη πρόκληση, είτε αυτή γίνει είτε όχι. Στην πρώτη περίπτωση τα κόμματα θα πρέπει να αποδεχθούν την ευθύνη σημαντικών τους στελεχών για περιπτώσεις κακοδιαχείρισης και διαφθοράς με όλες τις αναταράξεις που αυτό θα επιφέρει στο εσωτερικό τους, ενώ στη δεύτερη θα έχουν να αντιμετωπίσουν την δυσπιστία του κόσμου ο οποίος την ίδια στιγμή θα καλείται να υποστεί τα τραγικά αποτελέσματα των πολιτικών τους.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι θα είναι πιο εύκολο να υπάρξουν νέες πολιτικές δυνάμεις στο προσκήνιο παρά να μεταλλαχθούν οι υπάρχουσες. Παρόλα τα ρίσκα που συνοδεύουν μία τέτοια εξέλιξη, θεωρώ ότι θα αποτελούσε σημαντική ανανέωση για τη χώρα και θα χάραζε μια σαφή διαχωριστική γραμμή με το κακό παρελθόν της ελληνικής πολιτικής σκηνής. Δυστυχώς όμως κάτι τέτοιο είναι δύσκολο, γιατί ο κόσμος παραμένει πολύ συντηρητικός ως προς τις πολιτικές του επιλογές. Είναι επίσης βέβαιο ότι το υπάρχων πολιτικό σύστημα, με τη βαθιά επιρροή που έχει στις κοινωνικές ομάδες και στα ΜΜΕ θα αντιδράσει έντονα. Χαρακτηριστικό είναι ότι τα πολιτικά εγχειρήματα των τελευταίων ετών απέτυχαν στο σύνολό τους εκτός από το ΛΑΟΣ, ο οποίος κατόρθωσε να καθιερωθεί χάρη στο γεγονός ότι κατόρθωσε με επιτυχία να εκφράσει έναν συγκεκριμένο πολιτικό χώρο αλλά και στην πολιτική ευφυΐα του αρχηγού του.

Είναι σωστό αυτό που αναφέρει στο σημείωμά του στην Κ.Ε, ο κ. Παπανδρέου, ότι δεν πρέπει να δημιουργηθεί ένα γενικευμένο κλίμα εναντίων των θεσμών, αλλά αυτό δεν περιλαμβάνει υποχρεωτικά τη διατήρηση των σημερινών πολιτικών σχηματισμών. Όποια και να είναι όμως η εξέλιξη, είναι αναγκαίο να προστατευθεί η δημοκρατία, γιατί η ιστορία έχει αποδείξει ότι είναι το "λιγότερο χειρότερο" πολιτειακό σύστημα. 

Συλλυπητήρια

Συλλυπητήριά στις οικογένειες των ανθρώπων που χάθηκαν άδικα από την δολοφονική επίθεση που δέχτηκαν την ώρα της εργασίας τους. 

Η βία στη χώρα μας έχει πάρει εδώ και καιρό πολύ σοβαρές διαστάσεις, με την ανοχή όχι μόνο της πολιτείας αλλά και της κοινωνίας. Με αυτό το δεδομένο δε θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη το τραγικό γεγονός της περασμένης Τετάρτης. Το φαινόμενο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με καταστολή. Συλλαμβάνοντας και δικάζοντας δυο-τρεις 16άχρονους ή 20άχρονους δε θα λύσει το πρόβλημα. Οριστική λύση θα επέλθει μόνο όταν συντονισμένα εντοπιστούν και απομονωθούν οι ηθικοί αυτουργοί (στο δρόμο, στα γήπεδα και αλλού) που οδηγούν αυτά τα παιδιά σε τέτοιου είδους εγκλήματα.